Een aanrader in het Drents Museum

Terug naar VRIENDENPOST okt. ’18

Door Cilly Kramer-clobus;

Het Drents Museum in Assen heeft een goede staat van dienst als het gaat om het binnenhalen van bijzondere exposities op het gebied van archeologie in brede zin. Zo konden we de afgelopen jaren goed bezochte tentoonstellingen zien als het Terracotta leger van Xi’an (2008), Goud uit Georgië (2010), De gouden eeuw van China (Tang dynastie) (2011-12), De Dode Zeerollen (2013) en Maja’s, heersers van het Regenwoud (2016). Blijkbaar heeft het Drents museum een groot netwerk en onderhoudt het uitstekende contacten met andere musea ter wereld. In ruil voor het uitlenen van (een van de) twee veenlijken staan grote, interessante musea regelmatig hún belangrijke objecten af.

Naast archeologie is ‘realisme’ ook regelmatig onderwerp van exposities. Recent voorbeeld daarvan was de grote dubbeltentoonstelling The American Dream – Amerikaans realisme (2017-2018), samen met de Kunsthalle in Emden (zie p. 12 e.v.).

Deze zomer bezocht ik de nieuwste tentoonstelling: Iran. Bakermat van de beschaving. Het is de 9e tentoonstelling in de reeks van internationale archeologie in het Drents Museum. Ik had er enthousiaste verhalen over gelezen en gehoord. Voor mij was het oude Perzië het land dat in de vijfde eeuw v.Chr. een gevreesde vijand was van de opkomende Griekse steden. Ik wist dat het een machtig rijk was met grote koningen als Cyrus de Grote, Darius de Grote en diens zoon Xerxes. Herodotos verhaalt in zijn Historiën, Het verslag van mijn onderzoek, uitvoerig over deze belangrijke periode in zowel de Perzische als de Griekse geschiedenis. Daarna trekt Alexander de Grote in 334 v.Chr. het door de Perzen bezette Anatolië binnen en verovert na zo’n 10 jaren met vele veldslagen het grote Perzische rijk. (In Iran wordt deze vorst en veldheer overigens nooit ‘de Grote’ genoemd maar gewoon Alexander van Macedonië, een gevreesde vijand).

Uit mijn eigen jeugd herinner ik me Perzië als het romantische sprookjesland (Sprookjes uit Duizend-en-één-nacht) en het mediasprookje van Sjah Mohammad Reza Pahlavi en diens Farah Diba, die van hun pauwentronen verdreven zijn door Ayatollah Khomeini in 1979. Al tijdens het bewind van de Sjah veranderde de naam van Perzië in die van Iran. Roept déze naam vooral positieve en romantische westerse associaties op, ‘Iran’ staat voor mij vooral voor het onderdrukkende gezag van ayatollahs en voor vrouwen die gesluierd door het openbare leven moeten gaan. En verder ging mijn kennis over Perzië/Iran niet. Wél wist ik van het prachtige Babylon in het vruchtbare Mesopotamië met zijn schitterende Ischtar poort maar de beschavingen ten oosten daarvan waren mij onbekend.

Terwijl ik door de nieuwe uitbreiding van het museum liep, viel ik van de ene verbazing in de andere. Om te beginnen de wijze waarop de tentoonstelling is opgezet. Je waant je op een Perzische, Iraanse markt. Alles is bekleed met Perzische tapijten, grote foto’s suggereren dat je in een bazaar loopt. Zeer duidelijke uitleg staat vermeld op banieren die doen denken aan opgehangen lappen stof. De voorwerpen, allemaal vrij klein, staan chronologisch en thematisch tentoongesteld in vierkante zuilen van glas. Van vier kanten is elk voorwerp te bekijken, en aan elke kant staat de informatie in het Nederlands en het Engels, zodat vier mensen die tegelijkertijd kunnen lezen. Een vondst, waardoor er nauwelijks gedrang is en mensen hun tijd kunnen nemen om te kijken en te lezen (en te fotograferen!). De hele ruimte ademt een rustige sfeer uit. Her en der zijn er zitjes en kan men op schermen kennis nemen van achtergronden, aanvullende informatie. Ook zijn er korte filmportretten van zes Iraniërs in Nederland die vertellen wat de Iraanse geschiedenis en cultuur voor hen betekenen. Daarnaast is in de filmzaal een informatieve film te zien over de diverse opgravingen.

Aan de achterwand is op ware grootte het enorme overwinningsreliëf nagebouwd dat koning Darius de Grote circa 520 v.Chr. liet aanbrengen op een hoge rots in Bisotun, vlak langs de oeroude karavaanroute van Babylon naar Centraal-Azië. Hierop staat in drie talen vastgelegd de stichting van het nieuwe Perzische Rijk. Door deze teksten heeft Henry Creswick Rawlinson in 1846 het Oud-Perzische spijkerschrift definitief weten te ontcijferen.1 De Iraanse Steen van Rosetta dus!

De eerste vondsten dateren uit de oude steentijd: stenen werktuigen. Het oudste voorwerp dat je ziet wanneer je de tentoonstelling binnenkomt, is een 10 cm. lange vuistbijl uit het Paleolithicum. Een hanger van een bewerkte schelp is gedateerd ergens tussen het Laat Paleolithicum en het Mesolithicum (18.000-16.000 v.Chr.). Er zijn neolithische dieren- en mensenfiguurtjes gevonden die dateren vanaf 7500 v.Chr. Versierd aardewerk komt al voor vanaf zo’n 6000 v.Chr. Ook zijn uit deze periode geslepen stenen werktuigen gevonden (6200-5300 v.Chr.).

Al heel vroeg, 5200-4800 v.Chr., was men in staat op een kunstzinnige manier aardewerk te beschilderen. Er zijn bijzonder fraaie exemplaren te bewonderen; sommige zou je zó in een hedendaagse kunstgalerie kunnen verwachten, zo eigentijds doen ze aan.2 Belangrijke ontdekking voor mij: de prachtige voorwerpen die al vanaf de Vroege Bronstijd (2600-2400 v.Chr.) gemaakt werden, bijv. de spekstenen kannen, kommen en gewichten uit Jiroft, voorzien van sierlijk reliëf en ingelegd met gekleurde steentjes.3

Uit alle perioden daarna zijn voorwerpen te bewonderen, van steen, keramiek, brons, zilver, goud. Zeer fraaie objecten uit de gouden eeuw van Iran, de periode van het Achaemenidische rijk (550-330 v.Chr.), mooie voorbeelden van de ontwikkeling van het spijkerschrift. Van het Vroeg-Paleolithicum tot en met de islamitische periode. Ze komen uit vele vindplaatsen in Iran en zijn allemaal eigendom van het Nationaal museum van Iran. In Iran. Bakermat van de beschaving, dat veel meer is dan een ‘gewone’ catalogus, zijn uitgebreide informatie en vele foto’s te vinden.

De reden dat ik me beperk tot het vroege aardewerk en spekstenen voorwerpen is het feit dat ik wél bekend ben met het oudst bekende aardewerk uit Egypte: de typische rode potten met zwarte rand van de Negada cultuur, 3500 v.Chr. en het vroeg Griekse aardewerk, Pre-Helleens dat dateert van 2000 tot ca. 1450 v.Chr.4 Ik wist niet dat zó veel beschavingen in het gebied dat uitgroeide tot het grote Perzische rijk al zó vroeg zóveel moois had voortgebracht. Deze tentoonstelling heeft me met de neus op het feit gedrukt dat ik altijd te veel vanuit het standpunt van de oude Grieken naar Perzië heb gekeken. Dit bezoek aan Assen is voor mij een echte eye opener geweest.

De tentoonstelling is nog te bezoeken tot en met 18 november2018. Op de donderdag- en zondagmiddagen zijn er om 14.00 en 15.00 uur gratis lezingen over Iran en de tentoonstelling in de historische Statenzaal, onderdeel van het museum. Oók een aanrader!

Noten:

  1. Zie Iran. Bakermat van de beschaving en de gelijknamige folder.
  2. id., p. 64.
  3. id., p. 68 e.v.
  4. Bronnen: website van het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden en Wikipedia.

Literatuur:

Axworthy, Michael (2015),
Iran. Een cultuurgeschiedenis,
(Vert. Ruud van de Plassche & Jan van de Westelaken), Uitg. Bulaaq.

Een cultuurgeschiedenis, (Vert. Ruud van de Plassche & Jan van de Westelaken), Uitg. Bulaaq.

Herodotos (2007),
Het verslag van mijn onderzoek [Historiën]
(Vert. Hein L. van Dolen), Amsterdam: Uitg. Sun

Holland, Tom (2008),
Perzisch vuur. De eerste supermacht en de strijd om het Westen,
(Vert. Jos den Bekker), Amsterdam: Uitg. Athenaeum-Polak & Van Gennep.

Vilsteren, V.T. van & J. Nokandeh (red.) (2018.),
Iran. Bakermat van de beschaving,
Zwolle: Drents Museum/Wbooks. Zie ook de flyer van het Drents Museum, behorende bij deze tentoonstelling.

Internet, diverse websites, wikipedia.

komt vrienden in den ronde